| |
| Eerbetoon aan Duygu Asena: het grootste voorbeeld voor menig Turkse vrouw |
| 8 mrt 2010 |
 |
(Dit interview met Duygu Asena werd in 2004 gehouden, speciaal voor SEN. Twee jaar later stierf de bekendste Turkse feministe. Ze was intelligent, vrijgevochten en maakte zich meer dan dertig jaar sterk voor de rechten van de vrouw.)
Door Cilay Ozdemir
Ik mag Duygu Asena interviewen! Ze was mijn jeugdidool en de vrouw die ik mezelf als voorbeeld stelde. Nu ben ik zelf een volwassen, zelfstandige vrouw en mijn bewondering is nog altijd niet over. Omdat Duygu zo moedig is om in een door mannen gedomineerde samenleving als Turkije de onderdrukking van de vrouw onder de aandacht te brengen. Omdat ze hard werkt en veel moois heeft gemaakt. Zo schreef ze acht boeken, speelde ze in drie films en leidde ze zes tijdschriften, waaronder mijn favoriete feministische blad Kadinca. Maar Duygu heeft ook columns gepubliceerd in verschillende landelijke kranten en vijf jaar lang haar eigen programma gehad op de Turkse publieke zender.
DUYGU ASENA wordt op 19 april 1945 in Istanbul geboren. Ze groeit op in een gezin met een westers georiënteerde leefstijl. Haar moeder is de dochter van de persoonlijke assistent van Ataturk, de stichter van de Turkse Republiek. Duygu studeert pedagogiek aan de Universiteit van Istanbul, werkt enige tijd als pedagoge, maar vindt haar roeping in de journalistiek. Als in 1987 haar boek Kadinin adi yok, ’De vrouw heeft geen naam’, verschijnt, breekt ze door in Turkije. In dit boek provoceert ze de vanzelfsprekendheden van de Turkse cultuur, waarin de man een prominente positie heeft en de vrouw op de tweede plaats komt. Ze stelt alle belangrijke gebeurtenissen van een vrouwenleven aan de orde binnen de context van haar maatschappelijke positie: geboorte, menstruatie, eerste seksuele ervaring, huwelijk, overspel en liefde. Ze vraagt zich bijvoorbeeld af waarom de besnijdenis van jongens wordt gevierd en de eerste menstruatie van een meisje niet. Die wordt in Turkije zelfs geheim gehouden alsof het iets onzedelijks zou zijn. Ze roept vrouwen op om feesten te organiseren om de eerste menstruatie van hun dochter te vieren. In het boek schrijft ze ook over een vrouw die tijdens haar huwelijk vreemdgaat. In de Turkse literatuur is eerder over een overspelige vrouw geschreven, maar Duygu Asena benadert het anders. Niet als iets om je voor te schamen, maar als iets wat onvermijdelijk is als de liefde tussen partners is verdwenen. Bovendien zet ze vraagtekens bij het continueren van een huwelijk waarin geen liefde meer tussen de partners bestaat en geen ruimte is voor tederheid, warmte, begrip en respect. Het boek slaat in als een bom en veroorzaakt enorme opschudding in Turkije. Het wordt zelfs in het parlement besproken. Hoe durft Duygu het huwelijk te bekritiseren? Hoe durft ze vraagtekens te zetten bij de rol van de man binnen het huwelijk? Ze wordt van alle kanten aangevallen met het argument dat ze een feministe is. En feministen zijn lelijk, onverzorgd, mannenhaters, agressief en lesbisch, zo luidt de heersende opinie. Maar Duygu Asena is niets van dat alles.
WAT IS UW INDRUK VAN NEDERLAND?
’Er zijn drie boeken van mij in het Nederlands vertaald, dus ik ben hier al vaker geweest. Ik kom hier graag; Nederlanders zijn aardige, hulpvaardige mensen. Ik heb maar een keer iets minder aangenaams meegemaakt. Ik was in een bar en had een interessant gesprek met de barman. Toen hij hoorde dat ik Turks was, wilde hij dat perse niet geloven. Zoiets is niet leuk. Het mag zo zijn dat Turken in Nederland fysiek op elkaar lijken, omdat ze veelal uit Anatolie komen, maar het is niet goed om mensen in hokjes in te delen. Hij bleef erbij dat ik geen Turkse kon zijn en tot slot zei hij mij gedag door 'Shalom' te zeggen. Daarmee zei hij impliciet dat ik een joodse Turk zou zijn, en geen 'gewone' Turk. Verder verkeer ik als
ik in Nederland ben voornamelijk in het gezelschap van intellectuelen. En intellectuelen zijn overal ter wereld dezelfde. Voor mij betekent intellectueel zijn vooral dat je mensen uit een bepaalde cultuur niet beoordeelt op basis van incidentele contacten. Het is niet uitgesloten dat je ook als intellectueel antipathie kan voelen voor een bepaalde cultuur, maar dat betekent niet dat je dan mag discrimineren. Een echte intellectueel zoekt uit waar de verschillen zitten en wat daarvan de oorzaak is.’
WAT VINDT U VAN DE INTEGRATIE VAN TURKEN IN NEDERLAND?
’Ik keur het niet goed als mensen zich niet aanpassen aan de regels van het land waar ze gaan wonen. Maar als dat niet lukt, is het niet altijd hun eigen schuld. Nederland heeft de Turkse migranten veertig jaar geleden hierheen gehaald, terwijl de meesten van hen nog niet eens een grote stad in Turkije hadden gezien. Ze kwamen rechtstreeks uit hun dorp, om hier uitgewrongen en gediscrimineerd te worden. Daarom ben ik ook niet voor het harde integratiebeleid, dat hier nu opeens gevoerd wordt. Anderzijds hebben de migranten zich vastgeklampt aan hun dorpscultuur en niets gedaan om zich verder te ontwikkelen.’
WAT VINDT U VAN DE POSITIE VAN TURKSE VROUWEN IN NEDERLAND?
’Ik ben hier steeds te kort om de samenleving goed te kunnen bestuderen. Maar wat ik vanaf de zijlijn waarneem is dat de meerderheid van de Turkse vrouwen in Nederland weinig doet om zich aan te assen. Ze spreken de taal niet en ebben geen Nederlandse vriendinnen. Ze accepteren dat ze door hun man thuis opgesloten worden. Sommigen vinden de Nederlander ongelovig en dus minderwaardig, maar als je dat vindt, hoor je niet huis in dit land. Ze leven zoals ze veertig jaar geleden in Turkije leefden. Terwijl de vrouwen in het Turkije van nu veel zelfbewuster en zelfstandiger zijn. Ze zijn betrokken bij hun omgeving, lezen kranten en tijdschriften en volgen de ontwikkelingen. Ze weten hoe belangrijk onderwijs is en grijpen elke kans aan om een opleiding te volgen.’
ER IS EEN DISCUSSIE IN NEDERLAND OVER HET DRAGEN VAN DE HOOFDDOEK. WAT IS UW MENING HIEROVER?
’Als de westerling de moslim steeds vernedert door zijn geloof of tradities achterlijk te noemen, kan de reactie daarop een verdergaande marginalisering zijn. Een moslima kan zich dan juist gaan bedekken, terwijl ze dat wellicht nooit eerder had overwogen. Volgens mij is deze reactie niet veel anders dan bij mensen die zich afzetten tegen de heersende moraal door bijvoorbeeld piercings te nemen of hun haar groen te verven. De hoofddoek is ook onderwerp van discussie in Turkije en ik vind dat niemand zich met de hoofdbedekking van een vrouw mag bemoeien. Ik keur het verbod op hoofddoeken op de universiteit af. Ik wil niet dat meisjes een hoofddoek dragen, maar ben er ook niet voor dat het verboden wordt. Je weet immers niet of het meisje er zelf voor heeft gekozen of dat ze zich onder dwang bedekt. Het is een complex onderwerp.’
WAS UW BOEK KADININ ADI YOK, ’DE VROUW HEEFT GEEN NAAM', EEN KEERPUNT IN DE AANDACHT VOOR DE RECHTEN VAN TURKSE VROUWEN?
’Ik ben niet de persoon om mijn boek een dergelijk belang toe te kennen. Dat kunnen alleen anderen doen. Ik kan wel zeggen dat met het boek iets zeer essentieels aangeroerd is. Zowel het boek als het feministisch tijdschrift Kadinca hebben een belangrijke steen in de vijver gegooid. Kadinca had een grote oplage (ca. 80.000 - red.) en was het eerste tijdschrift dat over vrouwenrechten schreef. Mijn boek en Kadinca hebben een grote rol gespeeld in het bespreekbaar maken van de problemen van de vrouw.’
HOE IS DE SITUATIE NU IN TURKIJE? LATEN DE FEMINISTEN NOG STEEDS HUN STEM HOREN?
’Een vrouwen beweging kan niet twintig jaar lang in hetzelfde tempo doorgaan en steeds dezelfde mate van aandacht krijgen. De tijdgeest is veranderd. In de jaren tachtig hebben wij ons voordeel gedaan met de politieke situatie in Turkije. In September 1980 werd er een militaire staatsgreep gepleegd, waarna de maatschappelijke discussie in de kiem was gesmoord. Van deze relatieve stilte profiteerden wij door de vrouwenrechten op de agenda te zetten. Tegenwoordig richt ik mij op vrouwen in het (zuid)oosten van Turkije. Die hebben nog steeds heel weinig rechten. Die gebieden zijn totaal anders dan Ankara en Istanbul. Alsof je op een andere planeet bent. Meisjes worden nog steeds gedwongen uitgehuwelijkt, er is polygamie, vrouwen baren tien kinderen tot hun vijfentwintigste. Andere vrouwen en ik hebben verenigingen opgericht die voor de rechten van deze vrouwen strijden. Het probleem van de eerwraak pakken we ook aan. Daartegen voeren we een serieuze strijd.’
U BENT NOG STEEDS DE BEKENDSTE FEMINISTE IN TURKIJE. GEEN ENKELE ANDERE NAAM WORDT DAAR ZO MET VROUWENRECHTEN VERBONDEN ALS DE UWE.
’Dat is waar. Ik ben er zeker van dat als meer vrouwen in de media vaker over dit onderwerp hadden geschreven, er sneller veranderingen zouden zijn gekomen. Helaas hebben ze dat niet gedaan, de meesten waren onverschillig. Een aantal invloedrijke vrouwen benaderde vrouwenrechten zelfs met een bepaalde dedain, in de trant van 'ik ben een econoom, die vrouwen issues interesseren me niet'. Ze bekritiseren mij omdat ik al dertig jaar over hetzelfde onderwerp schrijf. Dat is waar, ik schrijf over hetzelfde onderwerp, maar dat doe ik omdat het nog steeds nodig is. Tegenwoordig verandert gelukkig veel als gevolg van de eisen van de Europese Unie. Door de wens van Turkije om lid te worden van de Europese Unie, worden veel wetten aangepast. Vaak ten gunste van de vrouwenrechten. Het burgerlijk wetboek is onlangs aangepast.
Daarin stond bijvoorbeeld dat de man het hoofd van het gezin is en dat is nu geschrapt. Momenteel wordt het strafrecht herzien, met name wetten over seksuele intimidatie en aanranding.’
WELK ADVIES KUNT U ONZE LEZERESSEN GEVEN?
’Advies geven in twee zinnen is niet mijn stijl. Daarom beperk ik me tot het huwelijk. Trouwen is een must (olmazsa olmaz) voor een islamitische. Als je gaat trouwen moet je je toekomstige man duidelijk maken dat jullie gelijke rechten en plichten in het huwelijk hebben. Je man moet weten dat je dezelfde vrijheden wilt hebben als hij, dat je alleen met hem wilt trouwen als hij dit accepteert. Zo niet, dan is het beter om niet te trouwen. Zie je zelf niet als dommer, gebrekkiger of minderwaardiger dan hij. Zorg voor een goede verdeling van taken en verantwoordelijkheden. Verder moet een vrouw niet accepteren dat een man haar slaat. Zeker niet als het voor de tweede keer gebeurt, want dan weet je zeker dat het geweld structureel is. Een leven met geweld in huis is volgens mij gelijk aan de dood.’
U HEEFT OOK INTERESSANTE MENINGEN OVER SCHOONHEID.
’Aandacht aan je uiterlijk besteden is de normaalste zaak van de wereld. Ik doe ook make-up op. Wat ik niet mooi vind zijn al die vrouwen die met behulp van plastische chirurgie proberen aan een bepaald ideaalbeeld te voldoen. Omdat ze allemaal hetzelfde ideaalbeeld hebben, lijken ze na de operatie op elkaar. Ze hebben dezelfde neuzen, dezelfde ogen en monden. Bovendien dragen ze ook allemaal dezelfde designerkleding. Ik vind het lelijk als er geen individualiteit meer uitstraalt van een persoon. Je kan mooie ogen hebben, maar als die ogen niets uitstralen, dan ben je toch dof.’
VERLIEFD ZIJN {ASK} IS EEN TERUGKEREND THEMA IN UW BOEKEN.
’Ask is ondefinieerbaar. We weten niet wat het is en we beleven het allemaal op onze eigen, individuele wijze. Ik weet niet waarom je bij twee van de honderd mannen dat speciale gevoel hebt. Die twee hoeven niet eens de slimste, de mooiste of de rijkste mannen te zijn. De chemische reactie in je hersenen en e lichaam wanneerj e in de nabijheid van die twee bent, is buiten je controle. Ask is spanning, vlinders in je buik, zenuwen, zweten, geluk. Ast is ook pijn, onzekerheid, ongelukkig zijn. En ask is tijdelijk. Ik weet zeker dat ask altijd overgaat. Toch zou ik niet zonder kunnen. Ik ben een keer in mijn leven getrouwd geweest en daarna nooit meer. Ik heb verschillende soorten relaties beleefd,maar ik zal niet mer kunnen trouwen. Want trouwen is de doodssteek voor ask. En als in een huwelijk de gevoelens niet van ask naar iets anders positiefs als liefde, respect, tederheid en begrip overgaan, kan zo’n huwelijk en ramp worden.’
Uit: Sen Magazine, juni 2004 |
|
|
| |
|
|
|